Arabuluculukta avukat zorunlu değildir. İşçi görüşmeye kendisi katılabilir, son tutanağı kendisi imzalayabilir ve anlaşırsa aldığı belge geçerlidir.[1] Asıl soru avukatın şart olup olmadığı değil, sizin dosyanızda tek başına gitmenin neyi değiştireceğidir.
Görüşmeye işçi bizzat, kanuni temsilcisi ya da avukatı aracılığıyla katılabilir; işveren de yazılı belgeyle yetkilendirdiği bir çalışanını gönderebilir. Başvuru üç hafta içinde sonuçlanır, anlaşma belgesine yazılan kalemler için sonradan dava açılamaz ve taraflardan biri avukatsız imzalamışsa belge icraya konmadan önce sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınır.
İçindekiler7 başlık
Kanunun Tanıdığı Katılım Yolları
İş uyuşmazlıklarındaki arabuluculukta kimin masaya oturabileceğini İş Mahkemeleri Kanunu tek fıkrada sayar. Kural işçi ve işveren için aynıdır.
“Arabuluculuk görüşmelerine taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilirler. İşverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışanı da görüşmelerde işvereni temsil edebilir ve son tutanağı imzalayabilir.” (7036 sayılı Kanun m.3/18)
Son cümle işçi açısından önemlidir. Karşınıza şirket müdürü yerine insan kaynakları ya da muhasebe çalışanı çıkabilir ve bu kişi yazılı yetki belgesi varsa işveren adına imza atabilir.
Ankara’da görülen bir davada işçi, anlaşma belgesini şirket müdürü değil başka bir çalışan imzaladığı için iptal istedi. Böyle bir davanın hangi adliyede açılacağı iş davasının açıldığı mahkeme yazısında görülür. İlk derece mahkemesi, şirket yetkilisinin bu çalışanı arabuluculuk için görevlendirdiğini ve görevlendirmenin usule uygun olduğunu kabul ederek davayı reddetti.
Bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetti, Yargıtay da bu kararı onadı.[2] Sonuç şudur: karşı tarafın imzacısının yetkisini görüşmede sormak sizin işinizdir, sonradan itiraz etmek zordur.
Kendi Durumunuz İçin Karar Tablosu
Tek başına katılmanın riski dosyanın tutarına değil, hesabın ne kadar karışık olduğuna ve masada neyin pazarlık edildiğine bağlıdır. Tablo, sık görülen durumlar için pratik bir ölçü verir. Avukat tutarsanız ödeyeceğiniz tutarın alt sınırı için tarife ve örnekler yazısına bakın.
| Durumunuz | Tek başına gidilebilir mi | Neden |
|---|---|---|
| Yalnız bir veya iki aylık ödenmemiş ücret var, bordro elinizde | Genellikle evet | Rakam bordrodan okunur, tartışma alanı dardır |
| Kıdem ve ihbar tazminatı istiyorsunuz, maaşınız bordroda doğru görünüyor | Hesabı önceden yaptırırsanız evet | Giydirilmiş ücret, tavan ve kesinti farkları teklifi değiştirir |
| Fazla mesai, hafta tatili veya bayram çalışması istiyorsunuz | Önerilmez | Saat ve tanık hesabı yapılmadan verilen teklifin yeterli olup olmadığı anlaşılmaz |
| Maaşın bir kısmı elden ödeniyordu | Önerilmez | Gerçek ücret tartışmalı, her kalem bu rakama göre değişir |
| İşe iade istiyorsunuz | Önerilmez | Başlatma tarihi, boşta geçen süre ve iş güvencesi tazminatı birlikte yazılmalı |
| Karşı tarafta asıl işveren ve alt işveren birlikte var | Önerilmez | Kimin hangi tutardan sorumlu olduğu belgeye ayrı ayrı yazılmalı |
Arabulucunun süresi kısadır. Başvuru, arabulucunun görevlendirildiği günden itibaren üç hafta içinde sonuçlandırılır ve bu süre zorunlu hallerde en fazla bir hafta uzatılabilir.[3] Bu yüzden avukatla gidip gitmeme kararını ilk toplantı davetini aldığınız gün vermeniz gerekir, görüşme masasında değil.
Arabulucu tarafsızdır, size hangi teklifin yeterli olduğunu söylemez. “Arabulucu zaten hesaplar” düşüncesiyle hesapsız gitmek, tek başına katılan işçinin en sık yaptığı hatadır.
Tek Başına Katılan İşçinin Hazırlık Sırası
Avukatsız gitmeye karar verdiyseniz, görüşmeden önce şu sırayla ilerleyin. Her adım bir sonraki adımın dayanağını oluşturur.
- e-Devlet’ten SGK hizmet dökümünüzü ve işyeri bilgisini alın, giriş ve çıkış tarihlerinizi not edin.
- Son brüt ücretinizi, yemek ve yol gibi düzenli ödemeleri ayrı bir kağıda yazın.
- Her alacak kalemi için bir alt sınır belirleyin, bu rakamın altına inmeyeceğiniz kalemleri işaretleyin.
- Karşı tarafın doğru kişi olduğunu kontrol edin, şirket unvanını ticaret sicili ya da bordrodan teyit edin.
- Görüşmede karşı tarafın imzacısından yetki belgesini görmek istediğinizi baştan söyleyin.
- Ödeme tarihi, ödeme yolu ve IBAN bilgisinin anlaşma belgesine yazılmasını isteyin.
- Anlaşılmayan kalemlerin belgede açıkça kapsam dışı bırakıldığını imzadan önce okuyun.
Dördüncü adım küçük görünür ama dava aşamasında sonuç doğurur.
Bir kapıcı, apartman yöneticisi yerine bir kat malikini taraf göstererek arabuluculuk yaptı, bölge adliye mahkemesi de dava şartı gerçekleşmedi diyerek davayı usulden reddetti. Yargıtay, işçinin bu kişiyle asgari geçim indirimi dışındaki bütün alacaklarını görüştüğünü, hatanın kabul edilebilir bir yanılgıdan doğduğunu belirterek taraf değişikliği için kesin süre verilmesi gerektiğine karar verdi ve kararı bozdu.[4] Her dosya bu kadar şanslı olmaz, unvanı başvurudan önce kontrol etmek daha güvenlidir.
Anlaşma Belgesine Yazdırılacak İfadeler
Anlaşma belgesinde yazan her kalem için sonradan dava açamazsınız.[5] Bu yüzden tek başına imzalayacağınız belgede şu türden ifadelerin bulunup bulunmadığına bakın.
- Kalem ve tutar ayrımı: “Kıdem tazminatı olarak … TL, ihbar tazminatı olarak … TL net ödenecektir.”
- Ödeme günü: “Toplam tutar en geç …/…/… tarihinde işçinin … IBAN numaralı hesabına yatırılacaktır.”
- Kapsam dışı kalem: “Fazla çalışma ve hafta tatili ücreti alacakları bu anlaşmanın kapsamı dışındadır.”
- Taksit sonucu: “Taksitlerden biri süresinde ödenmezse kalan taksitlerin tamamı muaccel olur.”
“Başkaca hiçbir alacağım kalmamıştır” gibi genel cümleler, görüşülmemiş kalemleri de kapatıyormuş gibi okunabilir. Böyle bir cümle önünüze gelirse, hangi kalemleri kapsadığını belgeye tek tek yazdırmadan imzalamayın. Hangi kalemlerin arabulucuya taşınmak zorunda olduğunu hangi iş davasında arabulucu şart listesinden kontrol edebilirsiniz.
Avukatsız Anlaşmada Tahsil Adımı
Tek başına anlaşan işçi ile avukatlı anlaşan işçi arasındaki en somut fark, işveren ödemezse ortaya çıkar. Taraflar ve her iki tarafın avukatı ile arabulucu birlikte imzalamışsa anlaşma belgesi şerh aranmadan ilam niteliğinde sayılır.[6]
Taraflardan biri avukatsız imzalamışsa (örneğin işveren avukatsız geldiyse, sizin avukatınız olsa bile) aynı belgeyi icraya koymadan önce icra edilebilirlik şerhi almanız gerekir. Dava açılmadan önce yapılan arabuluculukta bu şerh, arabulucunun görev yaptığı yerdeki sulh hukuk mahkemesinden istenir, inceleme dosya üzerinden yapılır ve maktu harç alınır.[7] Mahkeme yalnız anlaşmanın arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığına bakar, tutarı yeniden tartışmaz.
Bu ek adım haklarınızı azaltmaz, yalnızca tahsilin önüne bir mahkeme başvurusu koyar. Ödeme tarihini kısa tutmak ve taksitli ödemede muacceliyet cümlesi yazdırmak, bu adımı daha az önemli hale getirir.
Avukatla Gidecekler İçin Vekaletname Kontrolü
Avukat tutmaya karar verdiyseniz vekaletnamenin genel dava vekaletnamesi olması yetmeyebilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, açıkça yetki verilmedikçe vekilin sulh olamayacağını, alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvuramayacağını ve karşı tarafı ibra edemeyeceğini söyler.[8]
Notere giderken bu üç yetkinin vekaletnamede yazılı olduğunu kontrol edin. Avukatınız katılsa bile arabulucu size de ayrıca haber verir, bu yüzden davet telefonu gelirse şaşırmayın.[9]
İlk toplantıya ne siz ne de avukatınız mazeretsiz katılmaz ve bu katılmama sebebiyle arabuluculuk faaliyeti sona ererse, davayı kazansanız bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısını ödersiniz ve karşı taraf lehine tarifedeki vekalet ücretinin yarısına hükmedilir.[10] Avukat ücretinin nasıl belirlendiği ayrı bir konudur ve görüşmeye katılma zorunluluğunu değiştirmez.
Arabuluculukta Avukat Zorunluluğu Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşçilerin görüşme öncesinde en çok sorduğu sorular ve kısa cevapları:
Buradaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır. Alacak hesabınız veya imzalayacağınız belge için kararsız kaldıysanız, imzadan önce bir avukata danışmanız sizi geri dönüşü zor bir sonuçtan korur.
Kaynaklar
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/18 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/4464 K.2024/7970, 08.05.2024 (Ankara 26. İş Mahkemesi kararı onandı) ↩
- 7036 sayılı Kanun m.3/10 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2022/9430 K.2023/1636, 07.02.2023 ↩
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/5 ↩
- 6325 sayılı Kanun m.18/4 ↩
- 6325 sayılı Kanun m.18/2 ve m.18/3 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.74/1 ↩
- 6325 sayılı Kanun m.18/A-7 ↩
- 7036 sayılı Kanun m.3/12 ↩